Irak Merkezi Hükümeti PKK ile Mücadele Edebilir Mi?
30 Kasım 2020

Irak devleti, birçok şehrinde güvenlik ve düzeni sağlamakla ilgili sorun yaşıyor. Bu sorun temel olarak, Irak güvenlik güçlerinin, elinde silah tutan tek taraf olmamasının yanı sıra yeterince güçlü olmaması ve pek çok kritik ve sofistike askeri yetenekten mahrum olmasıyla bağlantılıdır. Terör örgütleri büyüdükçe, PKK da  DEAŞ örgütünün yarattığı tehlikeye paralel olarak gerçek bir tehdit oluşturmaya başlamış, bu nedenle Türk-Irak ilişkileri karmaşık bir hal almıştır. Buna rağmen Irak devleti, PKK ile mücadele konusunu öncelikli görmemektedir.

1970’li yıllardan bu yana Irak hükümetleri, Irak’ın kuzeyi üzerinde güçlü bir askeri kontrol sağlamakta başarısız olmuştur. Irak güçleri ile ayrılıkçı Kürt hareketleri arasındaki çatışmalar, İran-Irak savaşı sırasında bile sürmüş, kuzeydeki askeri gedik en sıcak cephelerden biri olmuştur. Saddam Hüseyin rejiminin 1991’de İkinci Körfez Savaşı’nın ardından Süleymaniye eyaletine bağlı Halepçe’de kimyasal silah kullanması üzerine gelen hava ambargosu ve 2003’deki Amerikan işgali ile Irak’ın kuzeyindeki bölge, özerk bir yapıya kavuşmuştur. Irak Ordusunun hakimiyetini kaybetmesine paralel PKK’nın bölgede alan hakimiyeti kurması, PKK’nın güvenli bir liman kazanmasına neden olmuştur.

ABD işgali sonrasında terhis edilen ordunun ardından, merkezi hükümetin savaşmaya odaklandığı El Kaide ve DEAŞ sorunları, PKK’nın bölgede kök salmasına sebep olmuştur. Hatta Sincar bölgesinde olduğu gibi merkezi hükümet ve Haşdi Şabi gibi gruplarla çalışmak durumda kalmıştır.

Bu noktada Irak merkezi hükümetinin PKK ile mücadeleyi öncelikli görmediği bilinmektedir. Bunun yanında 2005’de ortaya konulan Irak anayasası ile bölgesel hükümetin hukuki ve pratik yaklaşımları arasındaki farklar sorun çıkarmaktadır.

Irak Anayasası'nın 110. Maddesine göre: ‘’Ulusal güvenlik politikasının geliştirilmesi ve uygulanması, Irak sınırlarının korunması, güven altında tutulması ve savunulması görevini üstlenecek silahlı kuvvetlerin teşkili, federal hükümetin yetkileri ve yetki alanına girer.” Buna karşın Kürdistan Bölgesi anayasa tasarısının (12/104) maddesi şöyledir: “Irak federal silahlı kuvvetleri, Kürdistan parlamentosunun onayı olmadan bölgeye giremez.

Mevcut anayasa, Irak Ordusuna PKK ile her bölgede mücadele edebilme imkanı tanımaktadır. Ancak Irak Ordusu’nun IKBY bölgesine yönelik askeri girişiminin yalnızca Irak’ın içişlerini ilgilendiren bir konu olmadığı da bilinmektedir. Bu nedenle Irak’ın içişleri aynı zamanda bölgesel denklemlerin de keşişim noktasıdır. PKK’dan faydalanan ülkeler, PKK varlığının kısa ve orta vadede Irak merkezi hükümetine verdiği rahatsızlık, IKBY’ye verdiği zarar ve Türkiye’nin amansız mücadelesi arasındaki çok değişkenli denklemler çözümü ve atılması gereken adımları zorlaştırmaktadır.

Buna rağmen Sincar bölgesi üzerinde Irak merkezi hükümeti ile IKBY’nin vardığı anlaşma[1] ve sonrasında Irak Ordusu’nun bölgeye yerleşmeye başlaması[2] Irak’ta PKK ile mücadelede yeni bir safhanın başlangıcı mı sorularını beraberinde getirdi. Henüz Sincar’da PKK’nın tamamen temizlenmediği bilinmekle birlikte bölgede PKK’ya karşı yeni bir momentumun yakalanması oldukça değerli. Buna karşın Sincar’ın tartışmalı bölgeler arasında yer aldığı ve PKK’nın tarihi üslenme noktalarının Kandil ile Duhok arasındaki dağlık arazide olduğu unutulmamalıdır.

Bu bakımdan Duhok ve Kandil arasındaki PKK kamp alanları ile Türkiye’ye sızma noktalarını hedef alan TSK’nın gerçekleştirdiği Pençe 1-2-3, Pençe & Kartal ve Pençe  Kaplan operasyonları, giderek daha da anlam kazanmaktadır. Türkiye’nin fiziki operasyonlarla Irak’ın kuzeyine yönelik attığı adımların Sincar anlaşmasını tetikleyen ve bir nevi IKYB ile Irak Ordusunu harekete geçirdiğini ifade edebiliriz. Bu nedenle Irak’ın kuzeyinde artan TSK varlığı, Irak Ordusu ve Peşmerge’yi asıl gündemlerine, yani “PKK ile mücadeleye” odaklandıracaktır.

 

Kutluhan Görücü

 

[1] Ve anlaşma imzalandı! "PKK’nın varlığı sonlandırılacak", Hürriyet, 10 Ekim 2020, https://www.hurriyet.com.tr/dunya/ve-anlasma-imzalandi-pkknin-varligi-sonlandirilacak-41632926

[2] Sincar'da yalnızca Irak bayrağı dalgalanacak, Anadolu Ajansı, 24 Ekim 2020, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/sincarda-yalnizca-irak-bayragi-dalgalanacak/2017293